AnaSayfa
Orman Genel Müdürlüğü
Site Haritası
Arama:
Arama Yap
 
 

ORMAN YANGINLARINDA KULLANILAN HAVA ARAÇLARI 

Dünyada orman yangınları ile mücadelede helikopter ve uçak kullanılmaktadır. Ülkemizde de buna paralel olarak 1995 yılından bu yana orman yangıları ile mücadelede hava araçları yurt dışından kiralanmak suretiyle kullanılmaktadır.

Ülkemizdeki orman yapısı ve arazi şartlarında orman yangınları ile mücadele için en yararlı hava aracının helikopter olduğu 1980 senelerden bu yana yapılan fiili uygulamalar sonucu ortaya çıkmıştır.buna rağmen  Orman yangınlarında sadece helikopter kullanılması yeterli değildir.hava araçlarının birlikte kullanılması idealdir. Birbirlerini tamamlayıcı durumundadır. 

1. HELİKOPTERLER:

            Helikopterler seyahat ve görev esnasında süratlerini sıfır süratten azami seyir süratine çıkararak uçma, belirli bir nokta üzerinde istenilen yükseklikte sabit durabilme, iniş kalkış için özel bir hava alanına ihtiyaç göstermemesi, derin vadi içlerinde manevra yapma kabiliyeti, belirli yüklerle dikine kalkma özeliliklerinden dolayı orman yangınları ile mücadelede tercih edilen hava araçlarıdır.

            Dünyada ve Akdeniz kuşağında batılı gelişmiş ülkeler orman yangınlarında kullanmak üzere kendi hava güçlerini oluşturmuşlardır.

Hava aracının edinilmesi kolay ancak bakım ve idamesi zordur. Bu nedenle kendi hava aracı olan ülkelerde uçak ve helikopter olmak üzere iki tip hava aracından oluşan filo oluşturmuşlar ve çeşitli tipte helikopter ve uçak kullanmışlardır. Orman yangınlarında mücadele maksadı ile kullanılan  uçak ve helikopterler sivil hava aracı statüsünde olduklarından uluslararası sivil havacılık kurallarına göre işletilebilmesi için (JAA-FAA) sertifikalarına sahip olmaları gerekmektedir. Ancak bu sertifikalara sahip  helikopterler kiralık olarak verilmemekte veya çok yüksek ücretle kiralanabilmektedir.

            Orman yangınlarının söndürülmesinde yangın organizasyonunu havadan idare etmek amacıyla bizim ülkemizde olduğu gibi küçük helikopterler kullanılmaktadır.

            Dünyada orman yangınlarını söndürmede kullanılan başlıca helikopterler şunlardır.(Resim- 10, 11, 12, 13, 14, 15)

      

        Resim-10:Agusta Westland AW 139                         Resim-11: S–70A Skorsky (FireHawk)

         

        Resim-12:AS–332  Super Puma                        Resim-13:Erickson  S-64F

 

      Bu helikopterlerden Batılı gelişmiş ülkelerin elinde bulunan ancak kiralık olarak mevcudu olmayan,  sadece satın alınarak kullanabilen SKORSKY ve PUMA helikopterleri de orman yangınları ile mücadele hizmetlerinde kullanılabilecek orta sınıf Genel Maksat helikopterleridir.

            Ancak Erickson S64 F helikopterler ağır yük taşıma kapasiteli 10 ton su taşıma kapasiteli ve orman yangınlarının söndürülmesinde kullanılan reterdant ve köpük atabilen sanayi yangınlarında, tahliye işlemlerinde, böcek zararlarına karşı, deniz kirlenmesi temizlemesinde de kullanılabilen çok fonksiyonlu bir helikopterdir.

            Ülkemizde kullanılan helikopterler orta sınıf büyüklükte, mürettebat hariç asgari 15 yolcu taşıma veya harici yük olarak ta asgari 2,5 ton yük kaldırma kapasitesindeki M8 MTV (askeri versiyonu M17 olan Jandarma Genel Komutanlığı envanterinde bulanan) ve K-32 KAMOV helikopterlerdir.

            Söz konusu bu helikopterler; tam yakıtla bir defada en az 2500 litre suyu veya gerektiğinde en az 2500 kg. yükü gövdesi dışında 6000 feet’e taşıma ve atma veya mürettebat hariç en az 12 personeli 6000 feet yüksekliğe çıkarıp atlatma veya indirme imkanı sağlayan motor gücü ve performansına sahip helikopterlerdir.

            Helikopterler orman yangınlarında kullanılacak suyu, harici yük olarak taşınabilen, gerektiğinde kısa sürede toplanarak kabin içine alınabilen elastiki bucketlere alma özeliğindedir. Bu su alma ve atma sistemleri deniz suyu ve tatlı su ile çalışacak nitelikte olup göl, gölet, baraj, bu maksatla yapılmış havuz gibi su birikintilerinden alınacak suyun buckete doldurma süresi 2 dakika civarındadır.

            Helikopterlerin uçuş menzili; maksimum yük ve yakıtla  standart hava şartlarında (ISA) 30 dakikalık yedek yakıt hariç en az 450 km.’dir. Helikopterlerin normal seyir sürati; maksimum yük ve yakıtla standart hava şartlarında en az 200 km/saat (110 Knot/saat ) , Bucket’li uçuşlarda seyir sürati 150 Km/saat (80 Knot/saat)’tir. Helikopterlerin havada kalış süresi; maksimum yük ve yakıtla standart hava şartlarında (ISA) ve 30 dakikalık yedek yakıt hariç en az 2 saat 15 dakikadır.

            Helikopterler en az 20 knot (37 km.) yan rüzgarı ve 40 knot (74 km.) baş rüzgarında emniyetle görev yapabilecek imkan ve kabiliyettedir. Helikopterlerde koordinatlarla yer ve yön bulmaya yardımcı (GPS ) Seyrüsefer kolaylığı sağlayan cihaz bulunmaktadır.

 

1.1 HELİKOPTER İNİŞ YERİ

v  Etrafı açık, zemini sert olmalı, iniş ve kalkışta engel bulunmamalı,

v  Zemin toprak ise helikopterin gelişinden 30 dakika önce zemin çamur olmayacak şekilde sulanmalı,

v  İniş yeri civarında helikopter pal rüzgarı ile uçacak serbest malzeme bulundurulmamalı,

v  Helikopter  iniş yerleri dairesel veya kare saha olarak düzenlenmeli: daire olduğu takdirde  iç daire 10 metre çapında beton, asfalt veya  çim, dış daire 50 metre çapında çim veya sıkıştırılmış toprak, kare olduğu takdirde iç kare 10  metre kenarlı beton, asfalt veya çim, dış kare 50 metre kenarlı çim veya sıkıştırılmış toprak  olmalıdır. (Şekil-1)

                                Şekil-1:Genel olarak helikopter pistinin görünüşü

 

Yangın bölgesine helikopter gönderirken uçuş ekibine yangın bölgesinin koordinatı coğrafi koordinat sistemine göre verilmeli, koordinat verilemez ise yangına en yakın gözetleme kulesi, saat ve yön esasına göre yangın bölgesine yönlendirilmelidir.(Şekil-2)

 

                                          

                                        Şekil-1

                                 

           Şekil-2

             

Örnek: Su atılacak bölge yangının kuzey batısı, yangın işçisi indirme yeri yangının doğusu

 Orman yangınlarında mümkünse öncelikle personel nakli yapılmalı, yeterli personel nakli yapıldıktan sonra su atma işlemine geçilmelidir.(Resim16,17)

         

         Resim-16                                                              Resim-17

            Bölgeye nakledilecek yangın işçileri bir bölgede toplandıktan sonra işçileri yangın bölgesine götürmek için helikopter gönderilmelidir. Bölgedeki yangın amiri veya sorumlusu helikopterle yapacağı keşif uçuşu sonucu alacağı tedbirlere, duyacağı ihtiyaçlara karar vermelidir. Yangın bölgesinde gereksiz yere helikopter uçurulmamalıdır. Helikopterlere hedefe yaklaşma, inme ve kalkma anlarında talimat verilmemeli, yangın bölgesine ilk inen ekip müteakip sortiler için iniş yerini helikopterin emniyetle inişi için hazırlamalıdır.  (Resim18,19)

            

         Resim-18                                                                  Resim-19

Helikoptere uygun istikametten yaklaşılmalı helikoptere binme, İnişten sonra helikopterden uzaklaşma

         

         Resim-20   

    Helikopterler bambi bucketli çalışmaktadırlar. Helikopterlerde helikopterin kaldırma gücüne göre Bambi bucket kullanılmaktadır.Ülkemizde 2008 yılına kadar görev yapan helikopterlerde 2,5 ton kapasiteli Bucketler kullanılmıştır. Bucketler’e alınan su belirli bir irtifadan yangın üzerine boşaltılmaktadır. (Resim-20) Helikopterin su alacağı  yangına yakın havuzlarda su eksilince büyük tankerlerle su takviyesi yapılması şarttır.

2. UÇAKLAR:

            Ülkemizde orman yangınları ile havadan mücadele maksadı ile çeşitli tip ve yapıda uçaklar kullanılmıştır.

2.1 CL 215, CL-415 Tipi Amfibik Uçaklar: Bu uçaklar yurt dışından kiralanmakta olup deniz ,göl, gölet vs.gibi su kaynaklarına inerek su alma ve su üzerinde kısa sürelerde kalma özellikleri nedeniyle ; orman yangınları ile mücadele,deniz üzeri arama kurtarma,sahil güvenlik gibi su üzerinde yapılacak görevler için özel olarak imal edilmiş uçaklardır. CL-215 Uçakları piston motorlu,CL-415 Uçakları Tirbün Motor olarak üretilmişlerdir.

 

          

           Resim-21: CL–415 CANADAİR                     Resim-22: CL-215 CANADAİR

   Uçaklar arasında su taşıma kapasitesi sürat, manevra kabiliyeti vs. gibi performans farklılıkları bulunmaktadır.  Uçaklar tam yakıtla bir defada en az CL-215 Uçakları 4500 LT  suyu,CL-415 Uçakları 6000 litre suyu deniz, göl, gölet ve baraj gibi su  kaynaklarına inerek ve / veya alçalarak uçuş esnasında alabilme, aldığı suyu 6000 feet irtifada çıkabilecek orman yangınlarına atabilme imkanı sağlayan motor gücü ve performansına sahiptir.

            Uçakların su alma ve atma sistemleri deniz suyu ve tatlı su ile çalışabilmekte, su doldurma süresi 30 saniyeyi geçmemekte, Hava araçlarının uçuş menzili, standart hava şartlarında (ISA) 30 dakikalık yedek yakıt hariç en az 600 NM. (1100 KM )hava araçlarının normal seyir sürati, (ISA) standart hava şartlarında en az 120 Knot’dur. Hava araçlarının havada kalış süresi, deniz, göl, gölet gibi su kaynağından uçuş esnasında suyu alımından sonraki maksimum kalkış ağırlığı ile standart hava şartlarında (ISA) 30 dakikalık yedek yakıt hariç en az 02:45 (iki saat kırkbeş dakika) saat’tir. Hava araçlarında koordinatlarla yer ve yön bulmaya yardımcı (GPS gibi) Seyrüsefer kolaylığı sağlayan cihazlar faal olarak bulunmaktadır. (Resim-21,22)

2.2 Türk Hava Kurumu Uçakları: Orman yangınları ile havadan mücadele maksatlı olarak Türk Hava Kurumundan 1 keşif uçağı ile 4 su atar uçaktan oluşan 5 uçaklık filolar kiralanmak suretiyle kullanılmaktadır. Bu filolar ülkemizin daha  ziyade düz ormanlık sahalarında çıkabilecek orman yangınlarına müdahale edecek şekilde konuşlandırılmaktadır.

            Keşif Uçakları Cesna tipi uçaklar olup keşif, gözetleme ve filodaki su atar uçaklarının havadan sevk ve idaresinde kullanılmaktadır. Orman yangınları ile mücadelede uçak içerisinde ,yangın amirinden aldığı talimatları su atar uçaklara iletmek, yangın gelişme durumu, yangın bölgesi arazi yapısı, bölgeye gelen yollar, bölgeye gelecek iş makinelerinin uygun geliş yolları ve kullanılma yerleri konusunda yangın amirine bilgi vermek amacı ile görevlendirilecek bir teknik eleman bulundurulmalıdır.

 

           

             Resim-23          

     Su atar uçaklar 1.5 ton su atma kapasitesinde hava alanlarındaki su havuzlarından veya arozöz, su tankeri gibi araçlardan suyu alarak yangın bölgesinde yangın üzerine suyu boşaltıp yangın söndürme hizmeti yapan uçaklardır. Uçaklar tek kişilik olup pilotlar keşif uçağından aldıkları talimata göre suyu arzu edilen yere atarak görev yapmaktadırlar. Keşif ve Su Atar uçaklar toprak pistlere inip kalma özelliğine sahiptirler. (Resim-23) 

        

        Resim-24: THK Keşif uçağı

 

          Cesna tipi bir uçak olup her filodaki 4 Su Atar Uçağının yangın bölgesinde sevk ve idaresinde kullanılmaktadır. (Resim-24)

           Uçak içerisinde bir teknik eleman bulundurulmalı,  bu eleman yangın amirinden aldığı talimatları pilotlara ileterek suyun arzu edilen yere atılmasını sağlayarak yangının genel durumu hakkında yangın amirine zaman zaman bilgi vermelidir.

            Orman yangılarında gelişmiş ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de suyun yanında doğaya zarar vermeyen reterdant ve köpükler kullanılmaktadır. Bunlar uzun süre denenmiş ve patenti alınmış yangın söndürücü ve geciktirici kimyasallardır. Ayrıca pahalı olmasına rağmen çok etkili olan jel kullanımı kiritik yerler için düşünülmelidir. Hava araçları dışında orman yangınları ile mücadele çalışmalarında arazözlerde köpük kullanma alışkanlığı yoğun teşviklere rağmen oluşturulamamıştır. 2008 yılında yoğun olarak kullanılmaya başlanmıştır.

3 ORMAN YANGINLARINA HAVADAN MÜCADELE EDERKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

               Yangın amirleri ve ilgililerce yangın çok iyi analiz edildikten sonra gerekiyorsa yeterli  sayıda helikopter ve uçak talep edilmelidir. Talep ve sevk, güneşin batışından sonra hava aracının havada kalamayacağı düşünülerek yangın mahalline en yakın yerden yapılmalıdır.

            Yangın amiri bölgesine gelen ilk helikopter ile yangın bölgesi üzerinde uçarak yangını havadan görüp aşağıda belirtilen konuları değerlendirdikten sonra yangının kontrolü için gerekli planlamayı yapmalıdır.

ü  Rüzgar durumu,

ü  Yangının ilerleme istikameti,

ü  Bölgeye giriş çıkış yolları,

ü  Arozözlerin yaklaşma istikametleri,

ü  Yangına müdahale bölgeleri,

ü  Dozer çalışma bölgeleri,

ü  Takviye yangın işçisine ve helikoptere ihtiyaç olup olmadığı,   

ü  Helikopterle gelecek işçilerin indirme yerleri

ü   

    

     Resim-25

             Bölgede birden fazla helikopter ve uçak çalışması halinde; herhangi bir kazaya sebebiyet vermemek için bölgede Genel Müdürlük helikopteri var ise onun tarafından, yok ise belirlenecek başka bir helikopter veya uçak tarafından hava araçlarının koordinasyonu sağlanmalıdır. İdareye ait helikopterlerdeki pilotlarımız yıllardan beri birlikte uçarak yangın söndürme çalışmalarına katılmışlar ve havadan yangın söndürme çalışmaları konusunda büyük deneyime sahiptirler. Teknik elemanın olmadığı durumlarda rahatça hava araçlarını sevk ve idare edebilmektedirler. Uçak ve Helikopterlerin görüşme yapacağı yangın gözetleme kule adı ve telsiz konuşma kanalı uçak ve helikopterlere bildirilmelidir. Helikopter ile ekip taşınacak ise ekibin adı, bulunduğu koordinat veya yer adı ile temas kurulacak konuşma kanalı helikoptere bildirilmelidir. (Resim-25)

            Büyük yangınlarda yangın kısmen kontrol altına alındıktan sonra diğer bölgelerde de yangın çıkabileceği ihtimali göz önünde bulundurularak yeterli helikopter bırakılarak diğerleri görev yerlerine gönderilmelidir. Helikopterlere yangın üzerinde su atma yeri ve personeli indirecekleri yerler helikopterler son yaklaşmaya girmeden önce bildirilmeli helikopterlerin son yaklaşması esnasında talimat verilmemelidir.

            Yangın bölgesine ekip taşımada yangın bölgesine en yakın ekipten başlanarak uzağa doğru planlama yapılmalıdır.

            Ekiplerin helikoptere binme ve inmeleri esnasında eldeki kürek, şaplak, tırmık gibi uzun saplı malzemeler dikey olarak taşınmamalıdır. (Mümkünse bu malzemeler bir torba içerisinde taşınmalıdır.)

            Helikoptere binen teknik eleman genel müdürlük araç telsizini kullanmasını (frekans değiştirme , arama, açma, kapama vs.) bilmelidir.

            Telsiz muhaberesinde konuşma kurallarına riayet edilmeli kısa ve öz konuşulmalıdır.

            Uçak ve Helikopterler için ayrılmış konuşma kanallarında başka birimler konuşma yapmamalıdır.

            Uçak ve Helikopterler için teknik şartnamelerde verilmiş teknik özellikler standart hava şartlarında (deniz seviyesinde, 29,62 civa basıncında, 15 derece hava sıcaklığında) uçak ve helikopterlerin verebileceği limitlerdir. Sıcaklığın, irtifaının ve basıncın artması limitleri düşürecektir. Bölgesine helikopter gönderilen İşletme Müdürlükleri helikopterlerin emniyetle inebileceği bir yeri seçmeli ve hazırlamalıdır.

 

 

OGM - Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı - Ankara [ Adres: Orman Genel Müdürlüğü Gazi Tesisleri 06560 Beştepe - Yenimahalle/ANKARA ] - E-posta : webbirimi